Dierenartsen Zonder Grenzen in de frontlinie bij het opsporen van gevallen van mpox in DR Congo

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft onlangs een wereldwijde noodsituatie uitgeroepen naar aanleiding van mpox. Deze ziekte is al aanwezig in veel Afrikaanse landen en een geval werd recent ook ontdekt in Zweden. In de Democratische Republiek Congo richt deze zoönose (een ziekte die van dieren op mensen kan worden overgedragen) al bijna twee jaar een ravage aan, vooral in bosgebieden. Door zijn nauwe banden met de Democratische Republiek Congo moet ook België zich voorbereiden op de mogelijke verspreiding van het virus op zijn grondgebied.

In Zuid-Kivu, een van de twee zwaarst getroffen gebieden in de Democratische Republiek Congo, staat Dierenartsen Zonder Grenzen in de frontlinie om de ziekte op te sporen. Aan de rand van het Kahuzi-Biega National Park voeren we sinds 2022 een multidisciplinair One Health-project uit met Dokters van de Wereld en Action pour le Développement des Milieux Ruraux. Het project is opgezet na de ebola-epidemie, die het gebrek aan systemen voor ziektepreventie en -detectie in de regio aan het licht bracht. Het gebied werd geïdentificeerd als een gebied waar mogelijks toekomstige pandemieën kunnen ontstaan.

Daarom hebben we een epidemiologisch surveillancesysteem op gemeenschapsniveau opgezet in de gebieden Kabare en Kalehe. Dit speelt een cruciale rol bij het opsporen van zoönosen die tot epidemieën kunnen uitgroeien. Mpox, maar ook andere ziekten worden nauwlettend in het oog gehouden, zoals salmonellose, hondsdolheid, cysticercose en tuberculose. Er zijn momenteel 13 lokale comités opgericht, die bestaan uit dorpsbewoners die in de buurt van het park wonen, inheemse bevolkingsgroepen (pygmeeën) en gemeenschapswerkers uit de 3 gezondheidssectoren (gezondheid van mens, dier en milieu). De gemeenschapswerkers zijn opgeleid om verdachte gevallen te monitoren, op te sporen en te rapporteren. Het is een systeem dat zijn waarde heeft bewezen, want het was via deze comités dat de eerste waarschuwingen werden gegeven over een opkomende mpoxepidemie. Tot nu toe zijn er al 336 gevallen gediagnosticeerd, voornamelijk in de gezondheidszones Miti-Murhesa en Kalehe.

Een exponentiële groei

In Zuid-Kivu, en specifiek in de gezondheidszone Miti-Murhesa, zien we een snelle stijging van het aantal mpox-gevallen. Deze regio is een van de drie gebieden waar we actief zijn. In de eerste helft van september is het aantal gevallen bijna verdubbeld, met jonge kinderen als de grootste risicogroep. De meerderheid van de patiënten die zijn geïdentificeerd en opgenomen, is jonger dan vijf jaar. De meeste sterfgevallen doen zich ook onder deze groep voor.

Toch zijn er aanwijzingen dat ook een aanzienlijk deel van de volwassen bevolking is getroffen, maar dit niet meldt. Dit kan te maken hebben met factoren zoals:

Financiële onzekerheid: Mensen kunnen het zich vaak niet veroorloven om te stoppen met werken, zelfs als ze symptomen hebben. Hun gezinnen zouden zo zonder inkomen komen te zitten.
Onwetendheid over het virus: Mpox lijkt in vergelijking met ebola minder gevaarlijk, dat een sterftecijfer van meer dan 50% had. Hierdoor beschouwen mensen de ziekte mogelijk als minder gevaarlijk.
Vrees voor stigmatisering: Aangezien de uitbraak begon onder sekswerkers in de mijnstad Kamituga, schamen veel patiënten zich om openlijk hun ziekte te erkennen uit angst voor sociale uitsluiting.

Naast deze redenen wordt de snelle verspreiding ook beïnvloed door de beperkte capaciteit van de gezondheidscentra om patiënten te isoleren en adequaat te verzorgen. Veel ziekenhuizen kampen met tekorten, waardoor geïnfecteerde patiënten het ziekenhuis moeten verlaten om voedsel te kopen, met alle risico’s van verdere verspreiding. Ook moeders die hun zieke kinderen begeleiden, delen vaak bedden met niet-besmette kinderen, wat de kans op besmetting vergroot. Verdachte, maar asymptomatische patiënten worden vaak naar huis gestuurd voordat testresultaten bekend zijn, waardoor het moeilijk is om hen tijdig te isoleren als de tests positief blijken.

Waarom is de gemeenschapsaanpak essentieel in de strijd tegen mpox?

Hoewel de eerste vaccins inmiddels zijn aangekomen in Kinshasa, is het duidelijk dat er niet voldoende doses zullen zijn voor de hele bevolking. Preventie en bewustwording blijven dus cruciaal om de epidemie in te dammen. Een gemeenschapsgerichte aanpak biedt hierbij de beste kans op succes.

Binnen ons project zijn One Health-comités opgericht, bestaande uit meer dan 200 inwoners van de gemeenschappen in Kalehe, Kabare en Miti-Murhesa. Deze comités spelen een sleutelrol in het verspreiden van informatie over risicogedrag en preventieve maatregelen, en zij zijn getraind om symptomen van mpox vroegtijdig te herkennen. Door hun nauwe betrokkenheid bij de gemeenschappen kunnen zij snel actie ondernemen, vooral in afgelegen gebieden. Dit maakt de gemeenschapsaanpak een essentieel onderdeel van de strijd tegen de verdere verspreiding van mpox.

Zo hopen we, samen met de lokale bevolking, de epidemie onder controle te krijgen en de impact van het virus te beperken.

Dit artikel werd op 13 september 2024 bijgewerkt om de ontwikkelingen in de epidemie weer te geven.