Christella Kankindi (37), afkomstig uit de provincie Karuzi in centraal Burundi, had al haar moed bijeengeraapt om te ontsnappen aan haar man, die haar mishandelde. Twee jaar na de scheiding kwam haar ex de kinderen bij haar weghalen toen ze alleen thuis waren. Uit angst dat hij terug zou komen voor haar dochter, die wist te ontsnappen, vluchtte Christella zonder een adres achter te laten. Op de heuvel van Nyaruntana in de provincie Ngozi vond ze een nieuwe thuis, ver van haar familie en alles wat ze kende. Dat is intussen vijf jaar geleden. Sindsdien heeft de jonge vrouw nog twee dochters gekregen, die ze alleen opvoedt. Van haar oudste zonen heeft ze niets meer vernomen. Binnen haar huwelijk had ze enig financieel comfort, maar nu leeft ze in grote armoede en moet ze elke dag de eindjes aan elkaar knopen om voor haar drie dochters te zorgen.

Christella werkt elke dag als landarbeider voor lokale boeren. Het is hard werk voor een karig loon. Net genoeg om eten voor haar dochters te kopen en enkele lapjes grond te pachten, waar ze bananen, maïs, bonen en maniok teelt. Helaas is de oogst te mager om er ook maar een cent aan te verdienen. Ze heeft mest nodig om de grond vruchtbaarder te maken, maar daar heeft ze geen geld meer voor over nadat ze eten voor haar dochters heeft gekocht. Het is een vicieuze cirkel die nooit eindigt.

Een sprankeltje hoop dankzij vier geiten

Christella (37) moet ver van haar familie een nieuw leven opbouwen en werkt hard om haar drie dochters alleen groot te brengen. © Loïc Delvaulx

Christella weet nu dat ze alleen op zichzelf kan rekenen om haar kinderen een toekomst te bieden. Maar spijt van haar keuze heeft ze geen moment. Het leven mag dan moeilijker zijn in Ngozi, het is in elk geval een vrediger bestaan. En Christella heeft een plan: binnenkort krijgt ze geiten. En dan gaat alles veranderen.

“Een paar maanden geleden heb ik vernomen dat ik op de wachtlijst sta voor geiten”, zegt ze. “Ik was zo blij, want op mijn heuvel hebben de meeste mensen koeien, terwijl ik niet eens een geit of een schaap heb. Dus ik dacht bij mezelf: eindelijk, het is zover, ik ga mijn eigen dieren hebben en geen mest meer moeten kopen!” Christella hoopt met de mest van haar dieren haar gewasopbrengst te verhogen, zodat ze een deel ervan kan verkopen om haar woning op te knappen. Ze wil graag het pannendak vervangen door waterdicht plaatwerk om lekken in het regenseizoen te voorkomen.

Nieuwe veerkracht na een tragisch verleden

Ménédore (56) zwoegde jarenlang om haar zeven kinderen te eten te geven nadat haar man haar in de steek liet. Dankzij Dierenartsen Zonder Grenzen nam haar leven vijf jaar geleden een nieuwe wending. © Loïc Delvaulx

Verhalen zoals dat van Christella zijn helaas schering en inslag bij onze begunstigden. Of het nu alleenstaande moeders of weduwen zijn, vrouwen vormen een groot deel van de mensen die wij ondersteunen, zowel in Burundi als elders. Naast een tragisch verleden hebben ze vaak nog iets met elkaar gemeen: veerkracht. En om hen uit het dal te helpen klimmen, zijn geiten een sterke hefboom. Geiten als uitweg uit de armoede? Absoluut! Vraag het maar aan Ménédore Nyabenda.

Op een stralende ochtend in juni verwelkomt de 56-jarige matriarch ons bij haar thuis, op de heuvel van Kavumu, op een steenworp van de grote weg en de buurtwinkels. Ze geeft ons een enthousiaste rondleiding en we maken kennis met haar geiten en haar prachtige koe, die zich ontfermt over een pasgeboren kalfje. Trots en vrolijk als ze lijkt, doet niets vermoeden dat ze een erg bewogen verleden heeft. Het leven van Ménédore is allesbehalve gemakkelijk geweest.

Begin jaren 2000, toen ze 34 was en al vijf kinderen had, beviel Ménédore van een tweeling. Kort na de geboorte liet haar man het hele gezin in de steek, afgeschrikt door al die monden om te voeden. Hiermee begon een lijdensweg van jarenlange armoede, ontbering en kopzorgen. Terwijl de oudere kinderen naar school gingen, zwoegde ze van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat op het veld, met twee baby’s op de rug, om eten op tafel te krijgen en het schoolgeld te betalen. Dat lukte haar niet altijd, zoals die keer dat ze het uniform van haar zoon niet kon betalen. Daar voelt ze zich jaren later nog altijd schuldig over.

“Mijn geiten vormden de basis van mijn ontwikkeling”

Ménédore toont ons trots haar goed doorvoede geiten in hun stal: “Toen ik mijn geiten kreeg, lachte het geluk me toe. Zij vormden de basis van mijn ontwikkeling.” © Loïc Delvaulx

Gelukkig is dat allemaal verleden tijd. Vijf jaar geleden kwam de grote ommekeer voor Ménédore: ze kreeg geiten én extra ondersteuning in het kader van onze holistische aanpak.

“Toen ik mijn geiten kreeg, lachte het geluk me toe. Zij vormden de basis van mijn ontwikkeling. Vandaag heb ik niet te klagen: zelf zorg ik alleen nog voor de dieren, want ik heb nu mensen in dienst om mijn velden te bewerken. Dankzij mijn inkomen kan ik mijn kinderen naar de universiteit sturen: twee van mijn dochters hebben bedrijfsbeheer en boekhoudkunde gestudeerd, en mijn zoon start binnenkort met een studie landbouwkunde in het hoger onderwijs. Ik kan vlot hun studies en hun verblijf in Bujumbura betalen. Zonder mijn geiten was dat onmogelijk geweest.”

Van ontbering naar overvloed

Ménédore krijgt al vijf jaar begeleiding van onze collega Emmanuella, die haar regelmatig bezoekt en advies geeft over de beste (vee)teeltpraktijken. © Loïc Delvaux

Vroeger leverde de oogst van Ménédore haar bijna niets op. Dat was haar grootste zorg: zonder mest was de gewasopbrengst erg mager. Vandaag is alles veranderd, zoals blijkt uit het opslagboek dat ze trots voor ons doorbladert: dit seizoen heeft ze 880 kilo maïs, 217 kilo rijst en 332 kilo bonen opgeslagen. En dat is nog zonder de hoeveelheden gerekend die ze op tafel heeft gezet voor haar kroostrijke gezin. Deze indrukwekkende productie hoeft Ménédore ook niet meer zelf te oogsten: ze heeft een voorman in dienst die voor haar arbeidskrachten zoekt om haar vijf grote velden in het moeras te bewerken.

Christella heeft alle vertrouwen in de toekomst: binnenkort krijgt ze haar geiten en wordt alles anders. © Loïc Delvaulx

Verder heeft de vijftiger nog heel wat toekomstplannen. Ze is overtuigd van het economisch potentieel van de veehouderij en wil daarom ook pluimvee gaan houden. Maar eerst wil ze haar huis, dat ze de afgelopen jaren al aanzienlijk heeft uitgebreid, verstevigen met cement en een nieuw plaatwerken dak. Ze is ook van plan om elektriciteit en water aan te leggen en voor elk van haar kinderen een stuk land te kopen waar zij hun eigen huis kunnen bouwen.

Net als Ménédore is Christella er gerust in: haar gezin zal het binnenkort veel beter stellen dankzij de dieren. Maar ondertussen zit ze niet stil, wel integendeel. Haar eigen dieren heeft ze nog niet, maar ze heeft al haar eerste stapjes in de veehouderij gezet. Haar buren hebben haar de zorg voor twee geiten en twee konijnen toevertrouwd. Dat is een geweldige opsteker, en een teken van het vertrouwen dat ze heeft opgebouwd in haar nieuwe leefgemeenschap. Als de dieren nakomelingen krijgen, mag ze een jong geitje en een jong konijntje houden in ruil voor haar goede zorgen. En intussen leveren deze dieren haar al gratis mest op voor haar gewassen. Dit is ongetwijfeld de eerste stap naar een veel betere toekomst voor haar én voor haar dochters.