Dit jaar vieren we een uitzonderlijke mijlpaal, want Dierenartsen Zonder Grenzen mag maar liefst 40 kaarsjes uitblazen. Al vier decennia lang zetten we ons in om veeteelt te bevorderen, dieren te vaccineren en de gezondheid van mens, dier en milieu te beschermen. Vier decennia van onvoorwaardelijke inzet, intens teamwork en grensoverschrijdende samenwerkingen.

Dit is het verhaal van een organisatie die hoop bracht naar veehouders in de meest afgelegen uithoeken van de wereld.

Van vee tot victorie – onze strijd tegen de runderpest

In 1997 zet Dierenartsen Zonder Grenzen zich in op de Comoren. Rechts staat Eddy Timmermans, die na 40 jaar nog altijd bij onze organisatie tewerkgesteld is.

Het begon allemaal in 1985, te midden van een verwoestende hongersnood in Oost-Afrika. Drie idealistische dierenartsen, onder wie Eddy Timmermans die nog altijd bij ons werkt,  besloten hun krachten te bundelen en richtten Dierenartsen Zonder Grenzen op. Hun Franse collega’s, die twee jaar eerder Lyon Vétérinaires Sans Frontières hadden opgericht, dienden daarbij als bron van inspiratie. Gedreven door de overtuiging dat gezonde dieren bijdragen aan gezonde gemeenschappen, verliet een van hen huis en haard om naar Ecuador te vertrekken. Daar werkte hij samen met de allereerste lokale dierenarts en legde hij het fundament van onze organisatie vandaag.

De reis naar officiële erkenning als ngo volgde in 1997, maar het werk begon al eerder in de jaren negentig in Soedan, waar we ons aangesloten hebben bij de wereldwijde strijd tegen runderpest. Tegen de achtergrond van een burgeroorlog hebben we er lokale dierenverzorgers opgeleid en met gemeenschappen samengewerkt om de runderpest te bestrijden. Joep van Mierlo, algemeen directeur, vertelt: “Er woedde op dat moment een burgeroorlog, er was geen overheid, geen regering, eigenlijk niets. Dierenartsen Zonder Grenzen trekt dan toch naar daar om de lokale mensen op te leiden in het detecteren van runderpest.” Het resultaat? Soedan werd in 2005 officieel vrijverklaard van runderpest, en in 2011 volgde een wereldwijde overwinning: de ziekte was uitgeroeid. Eddy Timmermans voegt hieraan toe: “Onze bijdrage aan de uitroeiing van runderpest is een van onze grootste successen. In de meest afgelegen gebieden trainden we lokale dierenverzorgers, omdat daar geen dierenartsen waren. Zonder hen was dit nooit gelukt.”

Een kracht van betekenis

Mede dankzij Dierenartsen Zonder Grenzen is Soedan sinds 2005 vrij van de runderpest.

Naast Soedan breidde ons werk zich snel uit naar landen als Mali, de Comoren en Kenia in de jaren negentig, gevolgd door Rwanda, Niger en Mauritanië in het begin van de jaren 2000. Burkina Faso, Oeganda en de DR Congo sloten zich aan, en in het afgelopen decennium kwamen daar nog Burundi, Tanzania en Benin bij. In al deze gebieden leven boerenfamilies grotendeels van de veeteelt. Zij staan vaak voor immense uitdagingen, zoals droogte, overstromingen en conflicten. Bovendien zijn we vaak actief in politiek instabiele gebieden, die officiële instanties tot ‘no-gozones’ benoemen. “Wij werken al decennialang in rode zones, waar ambassades vaak afraden om te gaan. Toch is daar onze hulp net het hardst nodig”, benadrukt de directeur.

De ooit zo kleine organisatie groeide uit tot een kracht van betekenis. Overal ter wereld, van afgelegen dorpen tot uitgestrekte savannes, hielpen we mensen om zichzelf te helpen. Dierenartsen Zonder Grenzen gelooft in de kracht van de plaatselijke bevolking. Samen met een twintigtal lokale partnerorganisaties ondersteunen we deze gemeenschappen en versterken we hun weerbaarheid, verduidelijkt Timmermans: “Onze missie is niet om simpelweg een lokale dierenarts te installeren, maar om ervoor te zorgen dat veehouders toegang hebben tot diergeneeskundige zorg wanneer ze die nodig hebben. Dat is de sleutel tot duurzame verandering.” Dit betekent dat wij niet alleen problemen aanpakken, maar ook oplossingen creëren die door de mensen zelf kunnen worden voortgezet. “Het is belangrijk dat we onze initiatieven niet als vrijblijvende hulp beschouwen. We werken aan een verdienmodel waarmee gemeenschappen een duurzaam inkomen kunnen opbouwen”, benadrukt Van Mierlo.

De kern van ons werk: One Health

Mauritanië, 2024. Na 40 jaar zijn we nog actief in tien Afrikaanse landen. © Karaï

Centraal in al het werk van Dierenartsen Zonder Grenzen staat het ‘One Health’-principe: het besef dat de gezondheid van mens, dier en milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden is. Dit geloof in samenhang en wederzijdse afhankelijkheid vormt de kern van iedere interventie en iedere stap die we zetten. Onze expertise op dit gebied werd erkend door de WOAH, de World Organization for Animal Health, die ons vroeg een referentiedocument op te stellen: “Rond 2020 werd ons gevraagd om het curriculum voor Community Animal Health Workers uit te schrijven. Dat bewijst onze wereldwijde impact”, aldus van Mierlo. De aandacht van deze internationale – en voor ons cruciale – organisatie hebben we te danken aan onze samenwerking met ondertussen elf andere VSF-organisaties, voornamelijk in Europa, die zich hebben verenigd in Vétérinaires Sans Frontières (VSF) International. Het curriculum is slechts een van de veelbelovende toekomstplannen waar onze ngo en de grotere VSF-familie enthousiast naar uitkijken.

Als we op de afgelopen 40 jaar terugblikken, zien we een geschiedenis van veerkracht, innovatie en samenwerking. En terwijl we dit vieren, kijken we met dezelfde vastberadenheid naar de toekomst. Samen blijven we bouwen aan een wereld waarin compassie en verbondenheid grenzen overstijgen en dieren, mensen en ecosystemen in synergie leven.

Laten we samen vieren wat al bereikt is, en gemotiveerd blijven werken aan alles wat nog in het verschiet ligt.